De band aan boord van de Titanic

Twee alarmerende rapporten over het klimaat in één week. Het Amerikaanse congres liet onderzoek doen en een lijvig rapport stelde vast dat de aarde aan het einde van de eeuw gemiddeld vijf graden is opgewarmd. De Verenigde Naties rapporteert dat het gat tussen de gezamenlijke inspanningen van landen, en wat er nodig is om de doelen van Parijs te halen, toeneemt. Als die trend doorzet, warmt de aarde tussen de 3 en de 4 graden Celsius op.

In Vrij Nederland legt klimaatjournalist Bernice Notenboom uit dat dit de warme golfstroom waar we ons gematigde klimaat aan te danken hebben, uitschakelt. Nu al is het ijs op de Noordpool de helft van wat het was. Die halvering (een gebied zo groot als Europa veranderde  van ijs in water) hebben we te danken aan 1 graad stijging; hoeveel ijs blijft er over bij 2, 3 4 of 5 graden? Het noordpoolijs is cruciaal voor de straalstroom in de atmosfeer, die er voor zorgt dat het in Europa af en toe regent in de zomer; maar ook voor de warme golfstroom in de Oceaan. Dat die er mee ophoudt zal ons ineens duidelijk maken hoe het is om op de 52e breedtegraad te wonen: best koud. Het is tenslotte even noordelijk als Siberië en Alaska.

Het klimaatakkoord in Nederland moet daarom tot concrete afspraken en maatregelen leiden. Als het in Nederland kan, heeft dat een inspirerende en verplichtende werking op andere landen. We verdienen er genoeg voor: de kosten van de gehele energietransitie passen ruimschoots in de jaarlijkse economische groei. Technisch is er geen enkele belemmering en voorop lopen heeft op termijn altijd goede gevolgen voor de economie.

Gesteggel over wie het bonnetje op moet rapen, waar de industrie en de schatkistbewaarder aan de klimaattafel tot nu toe nog niet uitkomen, moet nu echt wel over zijn; het begint te lijken op de doorspelende band op de Titanic. Dat schip verdween naar de bodem door een ijsschots; een grote ramp maar vergeleken bij het verdwijnen van de ijsschotsen uit de poolzeeën, een minuscuul detail.

Fusieplannen Gooi nu ook officieel van de baan

Vandaag, 21 november 2018, vijf jaar nadat de provincie Noord-Holland startte met de pogingen om een einde te maken aan de zelfstandigheid van goed werkende gemeenten in het Gooi, wordt de arhi-procedure officieel gestaakt. Het was al heel lang een kansloze missie. Vooral de keuze om tot drie gemeenten te komen was een foute afslag. Het argument daarvoor was dat een grote Gooi-gemeente een brug te ver was; maar op de drie gemeenten-oplossing zat geen enkel Goois dorp te wachten. Met nauwelijks verholen weerzin laat Noord-Holland nu weten dat ze gerekend hadden op meer macht in de nieuwe beleidsregels van de minister van BZK, Kajsa Ollongren. Die verwachting kende ik en het was voor mij reden om vorige maand het landelijke congres van D66 te vragen om uit te spreken dat draagvlak wel voldoende geborgd moest zijn. Dat lukte (bijna unaniem) maar achteraf was het overbodig, want draagvlak is met het concept-beleidskader wat nu bij de VNG en de provincies ligt, meer dan uitstekend gewaarborgd.

Op dit soort momenten kun je zien dat de democratie, waar vaak op wordt gemopperd, vaak ook gewoon werkt. Minister Ollongren heeft het signaal van de kiezer, die bij de laatste verkiezingen massaal koos voor partijen die tegen fuseren waren, goed opgepikt. Het benadrukken van draagvlak past overigens bij haar visie; eerder stuurde ze de provincie Limburg al terug naar de tekentafel, nadat die Landgraaf bij Heerlen wilde vegen. Ook die fusie is definitief van de baan. Het rijk pompt 43 miljoen in regionale samenwerking tussen de Parkstad regiogemeenten, die gewoon zelfstandig kunnen doorfunctioneren.

Nu is wel het moment gekomen om grondig te kijken hoe Gooise gemeenten nog beter (en transparanter) kunnen gaan samenwerken. Ambitie genoeg: het Gooi wil de eerste klimaatneutrale regio van Nederland worden. En nieuwe uitdagingen liggen er ook, zoals de nieuwe omgevingswet die de planologie van gemeenten op de kop zet. Onlangs opperde prof. mr. dr. Douwe Jan Elzinga (ik verzamel zelf badeendjes maar voor hem waren academische titels blijkbaar de beste optie) in het blad Binnenlands bestuur een interessante gedachte: probeer de federatie van gemeenten als vorm om intensief samen te werken. Misschien dat de colleges en gemeenteraden in de Gooise gemeenten daarover binnenkort van gedachten kunnen wisselen?

Nee bedankt

Het zou best gezellig zijn: gezellig allemaal met rode zonnetjes op een gele button verzamelen in Dodewaard, net als heel vroeger demonstreren tegen de VVD met zijn kernenergie. Maar het gaat niet door: er is geen bedrijf dat een kerncentrale wil bouwen. Dat blijft zo, of de overheid moet zeggen: fijn exploitant, we betalen je een kale stroomprijs van pakweg 9 cent per kilowattuur. Dat is ruim dubbel zoveel als betaald wordt voor windmolens op land en ook flink duurder dan wind op zee. Vergeleken met een zonneveld, waarvan er deze maand weer een in gebruik wordt genomen in Eemnes, is een kerncentrale anderhalf keer duurder.

Misschien wil Klaas Dijkhoff eigenlijk zeggen: het lukt je toch niet, dat overschakelen op hernieuwbare energiebronnen. Geef het nou maar op. Maar dan heel ingewikkeld geformuleerd. Het is toch altijd leuk om de linkse deugmensen op de kast te krijgen? En z’n achterban rekent toch niks na. Die willen gewoon lekker stoken en gas geven en met rust gelaten worden. Elke verandering levert weerstand op en daar kun je electoraal best wat mee.

Maar ho. Stop. Intussen is de energietransitie een positieve businesscase. Als Nederland zijn bijdrage levert aan de klimaatdoelen en laat zien hoe dit kan, kunnen andere landen niet stil blijven zitten. Dat gaat altijd zo, zeker als de oplossingen die we kiezen toekomstvaster zijn. Zo heeft China de bouw van 104 kolencentrales doorgestreept, om in plaats daarvan 72 miljard te investeren in klimaatneutrale energievoorziening. Per jaar! Als op die manier wij en al die andere landen aan de gang gaan, en dat proces is natuurlijk allang begonnen, vermijden we veel maatschappelijke kosten. Ook in Nederland. Mensen kunnen blijven wonen waar ze wonen. Je kunt in West-Nederland erg bezorgd zijn over de noodzakelijke investering in je huis (waar je niet meer voor hoeft te betalen dan je huidige energierekening); maar wat als je het vergelijkt met een massale gedwongen verhuizing naar de Utrechtse Heuvelrug? Kijk nu al naar de acceptgiro van de waterschappen en het rioolrecht wat je aan de gemeente betaalt. De maatschappelijke kosten van niets doen zijn veel hoger dan de overschakeling op een nieuwe, toekomstvaste infrastructuur. Met de energietransitie bespaar je verschrikkelijk veel geld.

Je kunt denken: andere landen reduceren wel, want het klimaat is overal. Zo hebben landen elkaar een tijd aan zitten kijken, tot ze allemaal tegelijk naar voren stapten en zeiden: laten we wat afspreken. Dat gebeurde in Parijs. Het gezamenlijke doel is de opwarming te beperken tot maximaal 2 graden; als we dat halen zijn de gevolgen al groot, voor portemonnee en ecosystemen. Het is echt niet teveel gevraagd. Het kan ook makkelijk: het kost geld maar die kosten zijn maar een deel van de economische groei. Ik spreek veel jonge mensen die niet begrijpen dat hier überhaupt nog discussie over is. Rechtse politici vertellen eigenlijk een oude mannen-verhaal: wij hoeven hier lekker niks te veranderen want Nederland is maar een klein landje. Zo denken jongeren niet. Die denken logisch na en willen hun leven inrichten op een manier die herhaalbaar is.

Klaas Dijkhoff keek naar Arjan Lübach en dacht: daar kan ik wel wat mee. Hij nam niet de moeite om op te zoeken dat schildkierkanker door straling jaren op zich laat wachten en in Fukushima waarschijnlijk 5.000 mensen gaat treffen. Hij hield het simpel: er was maar één dode en het afval van een Nederlandse centrale paste in een verhuisdoos. Het gaat er helemaal niet om hoe groot het afval is. Het gaat erom hoe lang het duurt voor het niet meer gevaarlijk is. Maar goed. De VVD heeft zijn achterban bediend, dat is fijn voor ze. Kan logisch denkend Nederland nu weer door met het overschakelen op zon en wind, want hoeveel energiebedrijven ook gebeld werden over Dijkhoffs kerncentrale, ze zeiden allemaal: nee bedankt.