Blaricum en Laren kiezen voor Utrecht

Blaricum en Laren willen liever bij Utrecht horen. Dat is de verrassende strekking van de motie die deze week in beide gemeenteraden wordt aangenomen. De colleges moeten de minister een brief schrijven om deze keuze duidelijk te maken.

Een signaal dat eens te meer verraadt hoeveel weerstand de provincie Noord Holland heeft weten te mobiliseren tegen de fusie met Huizen, onderdeel van de drie-gemeenten-in-het-Gooi-tussenstap die geen enkele betrokken gemeente ziet zitten.

Een wijziging van de provinciegrens is op zichzelf niet ondenkbaar, maar er zou zoveel water door de Vecht moeten voordat dit gerealiseerd kan worden, dat tegen die tijd iedereen die nog iets ziet in de herindeling in het het Gooi, vervangen, gepensioneerd of geëmigreerd is. Noord-Holland mag dan een moeizame relatie onderhouden met de eigenwijze Gooiers, zomaar afstaan zal de provincie zeker niet doen.

Interessant is wat de gemeente Wijdemeren hiermee gaat doen. Een deel van deze fusiegemeente, die nu alweer te klein wordt bevonden, was Utrechts. Die provincie gaat ontspannen om met herindelingen: zo lang kleine gemeenten hun zaken op orde hebben, blijft Utrecht verre van een top-down benadering. En zo zou het ook in Noord-Holland moeten zijn.

De fusiepoging van Haarlem wacht intussen op het nieuwe beleidskader wat op het ministerie van BZK geschreven wordt. Het is te hopen dat daarin wel opgenomen is dat de provincie wel voor draagvlak moet zorgen, alvorens herindelingsontwerpen naar Den Haag te sturen. De HBEL-fusie wordt massaal van de hand gewezen, in Huizen en in de BEL-dorpen. Peilingen en de meest recente verkiezingen maken dat duidelijk en het bestuur ziet in meerderheid de voordelen ook niet. Scheidend CdK Remkes koos echter voor een ramkoers. Berenschot werd ingehuurd maar nadat uitlekte dat de inbreng van inwoners en bedrijven geen effect zou hebben op de besluitvorming, was de verontwaardiging groot; de klus ligt nu ergens achterin de koelkast.

Steeds minder mensen zien de herindelingsplannen van Noord-Holland nog goedkomen. In maart worden nieuwe Staten gekozen, maar kort daarop kiezen zij ook een nieuwe Eerste Kamer en de peilingen wijzen niet op een riante meerderheid voor de vier-partijencoalitie. Laren en Blaricum verzetten zich met politieke middelen én proberen de mysterieuze besluitvorming in het provinciehuis langs juridische weg in de openbaarheid te krijgen. Hilversum ziet ook al niets in een tussenstap.

Nabij bestuur in je eigen dorp, passend bij de cultuur en identiteit, wordt door de inwoners op prijs gesteld. Als Binnenlandse Zaken straks met een beleidskader komt waarin draagvlak voldoende aandacht krijgt, moet Haarlem de HBEL-fusie eindelijk eens uit het hoofd zetten. Begin oktober komt mijn partij bij elkaar op een landelijk congres; ik zal daar ook aandacht vragen voor het belang van draagvlak in het nieuwe beleidskader.

 

Wijken ‘mogen’ lastige klus zelf klaren

Aardgas heeft veel voordelen, maar een aardgasvrije woning eigenlijk nog meer. Noodgedwongen verbruikt zo’n woning veel minder energie. De binnenlucht wordt gefilterd, waardoor de lucht binnen in grote delen van Nederland binnen beter is dan de ‘frisse’ buitenlucht. Tocht en schimmelvorming zijn verleden tijd. Wie in een nieuwbouwhuis woont is niet anders gewend, maar er staan in Nederland zo’n twee miljoen rijtjeshuizen die gebouwd zijn tussen 1965 en 1985. Die zijn echt aan een opknapbeurt toe.

In de komende tien, twintig jaar zijn zij allemaal opgeknapt en van het gas af, om de simpele reden dat de aardgasnetten even oud zijn als de huizen en die netten worden niet meer vervangen. Passend in de tijdgeest is de regie van deze omschakeling neergelegd bij de gemeenten. Zij kennen hun inwoners en kunnen het gesprek met de inwoners die het aangaat, goed organiseren. Voor 2021 moeten gemeenten een transitieplan schrijven, waarin staat welke wijken snel van het aardgas afgaan en welke later. Natuurlijk moeten ze dat in goed overleg doen met de inwoners, dus dat er een paar jaar voor uitgetrokken is, lijkt geen overbodige luxe. Tenslotte is het lang geleden dat de overheid langskwam om te melden: niet alleen gaat de straat open en verzwaren we het elektriciteitsnet, maar ook bij u binnen wordt alles anders. De nieuwe Boretti of het oude trouwe fornuisje gaat er uit, op zolder komt een buffervat van een paar honderd liter en de tuin wordt kleiner vanwege de isolatie. Dat u het weet.

De voordelen wegen volgens verreweg de meeste mensen ruim op tegen de nadelen – dat blijkt uit enquêtes de renovaties die woningbouwverenigingen al uitgevoerd hebben. Maar dat zal niet kunnen voorkomen dat mensen zeggen: waar bemoeit u zich mee? Dit is mijn huis, en ik bepaal zelf wel of ik een warmtepomp aanschaf en wanneer.

Dat maakt dat veel gemeenten nogal opzien tegen deze klus, al hebben ze er hard voor gevochten om de ‘regie’ te bemachtigen. En in de Tweede Kamer is het gisteren nog ietsje ingewikkelder gemaakt: wijken krijgen het recht om een beter plan voor te stellen, als ze het niet eens zijn met de keuzes van de gemeente. Burgerinitiatieven en coöperaties mogen een beroep doen op dit ‘right to challenge’, staat in een motie van Gert-Jan Seegers, ingediend namens de coalitiepartijen. Voor het einde van het jaar moet de regering hebben bedacht hoe dit er uit gaat zien.

Gemeenten kunnen in hun planningen hier vanaf nu alvast rekening mee houden. Na alle gebruikelijke inspraak, de wettelijke beroepsprocedures die daarna komen, kost een eventueel alternatief plan dus ook nog de nodige tijd. Maar een plan wat uit de bevolking komt, heeft ook veel voordelen. Het gaat om het einddoel: stoppen met fossiele brandstof en een einde maken aan de problemen in Groningen. Als een wijk zegt: we doen mee, maar dan op onze manier, is dat wel wat vertraging waard.

Ondoorgrondelijke begroting: waarvoor zijn straks alle beukennootjes?

Zonder pers en publiek kregen de raadsleden dinsdag (op de derde van september, vast toeval) een toelichting op de begroting van Eemnes. Weinig mensen nemen de moeite om dat lijvige boekwerk door te nemen. Heel logisch, maar in feite staan er de belangrijkste keuzes in die de raad maakt: waar geeft het bestuur de binnengeharkte euro’s aan uit?

Uit deze begroting valt dat helaas niet te halen. De teksten geven geen cijfers; en de belangrijkste veranderingen haal je niet uit de staatjes met totaalcijfers. Eerlijk gezegd is de begroting nog slechter te begrijpen dan voorgaande jaren en ook toen was het niet best. Een probleem dat trouwens in de meeste gemeenten speelt; er is zoveel verplicht, dat men niet toe komt aan de ogenschijnlijk simpele klus om ook nog een begrijpelijk verhaal neer te zetten.

Bijkomend probleem: deze coalitie wil niet zoveel. Wat extra geld om onkruid weg te schoffelen, meer uitgaven aan speelvoorzieningen (in schommels en wipkippen wordt ruim vier ton gestopt de komende jaren) en omdat de BEL Combinatie in permanente staat van onzekerheid over de toekomst verkeert, moet daar ook geld bij. Sommige uitgaven zijn vrij bizar: het college wil jaarlijks 23.000 euro besteden aan een kermis, die er al minstens twee jaar niet meer staat.

De lokale belastingen stijgen met de inflatie: 2,3% per jaar. Bouwleges worden een stuk duurder; gelukkig gaat men wel kijken of verduurzaming uitgezonderd kan worden. Ook de afvalstoffenheffing gaat omhoog, er verdwijnt nog teveel in de grijze bak, en in de PMD-bak belanden veel voedselresten die er niet inhoren. Je zou denken dat er dus wordt ingezet op intensieve voorlichting, maar daarover zegt de begroting niets.

Eerder liet het college een collegeprogramma zien. Dat leek een stuk concreter en ambitieuzer dan het coalitie-akkoord. Een uitvoeringsprogramma werd daar nog aan toegevoegd, met een financiële vertaling. Toen bleek al dat er bijna nergens geld voor werd vrijgemaakt. Met als gevolg dat de ambitieuze volzinnen louter lijken te dienen om toch nog enigszins het idee te geven dat Dorpsbelang en PvdA er zijn voor de inwoners (die in deze coalitie als burgers worden aangeduid). De dialoog wordt geïntensiveerd; maar als je alleen geld hebt voor speeltoestellen en nette bloemperkjes, hoef je eigenlijk ook niet te gaan overleggen met je inwoners.

Een schrijnend voorbeeld is het geld wat bezuinigd wordt op het klimaatbeleid. De coalitie wil dat álle daken vol met zonnepanelen komen te liggen, om te voorkomen dat er een tweede zonneveld moet worden gepland. Dat kan, een keuze die zeker voordelen heeft, maar het gaat niet vanzelf. Je zal echt hard aan de slag moeten om op die manier de ambitie van de vorige raad, die steeds plechtig herhaald wordt, enigszins te kunnen benaderen. Bovendien verlangt het rijk dat er in 2021 een plan klaarligt hoe Eemnes van het gas af gaat. Ook dat vereist veel werk, want zonder uitgebreide dialoog met je inwoners koers je op een mislukking af. En wat doet deze coalitie? Ze bezuinigen op de klimaatcoördinator.  Het goede nieuws is dat ook Dorpsbelang dit een vreemde ontwikkeling vindt. Hopelijk wordt deze uitglijder dan ook bij de behandeling van de begroting in november rechtgezet.

De portefeuillehouder financiën verstopt intussen overal beukennootjes. Geld dat allang verdiend is met de Zuidpolder, blijft daar volkomen onnodig in zitten. Ook in de reserve kapitaallasten wordt gespaard: 1,2 miljoen, zodat er altijd geld is als er ineens een idee opkomt. Het probleem daarmee is dat je een heldere discussie waar je het belastinggeld aan wil besteden, uit de weg gaat. Je kunt ook de woonlasten laag houden, of investeren in snelfietsroutes, meer aan handhaving doen of subsidie geven aan particulieren die nu al van het gas willen. Lokale politiek is interessant als er gekozen moet worden in lastige dilemma’s. Door overal geld te verstoppen zodat je het tevoorschijn kunt toveren als iemand ineens iets grappigs wil, neem je de democratie niet serieus.

De nieuwe coalitie heeft te weinig visie en te weinig ideeën, waardoor de portefeuillehouder financiën (burgermeester Roland van Benthem) plotseling veel macht krijgt. Een ongewenste ontwikkeling, niet omdat hij fouten maakt of heel erg verkeerd kiest, maar omdat in een democratie het maken van dit soort keuzes in de raadszaal thuishoort; liefst met veel mensen op de tribune en de pers erbij. Als deze coalitie niet zoveel wil, is dat prima; ze hebben een meerderheid en blijkbaar is de meerderheid tevreden met de boel een beetje aanharken. Maar verhoog dan niet ongeveer alle belastingen en leges, om vervolgens vooral beukennootjes te begraven en alleen achter gesloten deuren te vertellen wat je er mee wil.

Komend voorjaar krijgt het college een herkansing, als de kadernota voorgelegd wordt. Dat is een kort, leesbaar verhaal waarin de keuzes expliciet worden. Tenminste, zo was het de afgelopen jaren, dus dit college moet dat ook kunnen. Of je het er dan mee eens bent is een tweede, maar dan lezen we tenminste wat deze coalitie wil en niet wil.

Maar eerst debatteert de raad over de begroting 2019, in november. We zullen als D66 alle zaken die niet leesbaar in de begroting staan, maar waar volgens de slides wel voor gekozen wordt, alsnog bij naam noemen. En bij al die keuzes zullen we ons hardop vragen: waarom bezuinig je op ambtelijke capaciteit voor klimaatbeleid, als je wel geld uittrekt voor ongetwijfeld populaire, maar ook wel enigszins truttige prioriteiten als hondentoiletjes en speeltoestellen? Een dorp als Eemnes moet laten zien dat het serieus mee kan doen in de regio, anders verdien je je zelfstandigheid ook niet. Misschien dacht de fractievoorzitter van Dorpsbelang daar dinsdagavond aan toen hij zei dat je in deze tijd niet kan bezuinigen op klimaatbeleid.

Niels Rood